DÜNYA

Ermenistan Kirli emelleri için NATO’dan umduğunu bulamadı

MAGAZİN

Eylül ayı magazin gündemine kavga skandalı oturdu

Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev: "21 köy ve 1 kasaba işgalden kurtarıldı"

Ermenistan Kirli emelleri için NATO’dan umduğunu bulamadı

Sözcü Kalın: “Kimin savaş istediği bellidir”

Bursa’da 5 kişinin öldüğü kazan faciasında, fabrika sahibine 5 yıl ceza

Sağlıklı Kentlerde gündem: Pandemi

BURSA VALİLİĞİ BASIN DUYURUSU

ESKİ BAHÇEKAYA’DA SOKAKLAR PARKE TAŞIYA KAPLANIYOR




Mefküre Ülker Demans-Denge-Modeli © Eğitim Uzmanı


Demans: Düzenli yeme ve içme ipuçları

.


Demans hastalığı sadece etkilenen kişinin hafıza performansını değil, aynı zamanda beslenme davranışlarını da etkiler. Tipik bir huzursuzluğu/hareketliliği de varsa, hastanın kalori tüketimi çok çabuk günde 3000 - 4000'e yükselir. Anlayış ve küçük püf noktaları ile bakan hasta yakınları hastalarını yemek yemeye ve içmeye teşvik edebilir.


Demans ile yeme alışkanlıkları değişir
Demans sadece hafıza kaybına neden olmaz. Etkilenen kişiler açlık, susuzluk veya tokluk hissini her zaman doğru algılayamaz. Bu nedenle demans hastası kişiler sürekli veya zorlukla yemek yerler. Demans hastası kişilerin isteksizliği çoğunlukla ekşi, tuzlu ve acı yemekler için tipiktir. Bu sebepten tatlı yiyecekler tercih edilmeye başlanır. Alışveriş, yiyecek hazırlama ve/veya yeme-içme unutulur, kimi zaman demans hastaları az önce yediklerini düşündükleri için bakan hasta yakını yemek veya içecek teklif ettiğinde reddedilir. Bozulmuş hatta zehirli yiyecek korkusu, yemeğin tamamen reddedilmesine yol açar.

Yemek masasındaki tavır veya durumlar artık anlaşılmaz. Tabak, bardak, çatal ve bıçakların kullanımı anlamı kaybeder, yeme görgüsü kaybolur. Etkilenen kişi masanın etrafındaki aile fertleri tarafından yaptığı uygunsuz tavır ve hareketlerden dolayı alaya alınır veya rencide edilirse, hasta kendi içine çekilir ve tamamen yemeyi ve içmeyi reddeder. Artık hasta yeterince yiyip içmiyorsa özellikle malnutrisyonu ve dehidrasyon riskini yükseltir.

Gıdalar enerji ve besin bakımından yüksek olmalıdır
Demans hastaları ve sağlıklı yaşlılar için aynı beslenme önerileri geçerlidir: Alınan besin yeterli enerji, bol vitamin, mineral ve sıvı sağlamalıdır. Bununla birlikte, gıdaların artık çok iyi tölere edilmediği ve çiğneme ve yutma becerilerinin bozulduğu da dikkate alınmalıdır.

Yiyeceğin önerilen bileşimi
Meyve ve sebzeler vitamin bakımından zengindir ve her öğünde tüketilmelidir. Elma veya erik kompostosu, muz veya armut püresi, pişmiş fasulye veya havuçtan yapılmış bir salata, yani yumuşak veya pişmiş sebze/meyveler birçok yaşlı için çiğ gıdadan daha iyi tölere edilir. Yulaf ezmesi veya irmik/buğday lapası, puding veya sütlü yiyecekler her zaman meyve veya meyve püresi ile desteklenmelidir. Çorbalar ve güveçler için, çiğneme ve yutma güçlüğü varsa püre haline getirilebilen sebzelerden yapılanlar tercih edilir.
Birçok yaşlı, tam tahıllı ekmek, makarna veya kahverengi pirinçten kaçınır. Bununla birlikte, bunların “beyaz” türlerinden daha fazla vitamin, mineral ve lif içerdiğinden, yaşlılara daha fazla tam tahıl kullanmaya teşvik edilmelidir.

Yoğurt veya peynir gibi süt ve süt ürünleri iyi protein ve kalsiyum kaynaklarıdır ve günde birkaç kez tüketilmelidir. (Yaşla beraber laktozun olumsuz etkileri olabileceğinden, laktoz içeren besinler yaşlılarda tölaransa sebep olabilir). Böyle bir durumda etkilenen kişiler laktoz içermeyen süt ürünlerine başvurmalıdır.
Daha fazla enerjiye ihtiyaç vardır

Hareket etme dürtüsü yüksek olan demans hastaları bol miktarda enerjiye ihtiyaç duyarlar. Tam yağlı süt, % 45'ten fazla yağ içeren dilimlenmiş peynir, krem peynir, krem lor, sosis ve yağlı balıklar tercih edilmelidir. Çorbalar, soslar, sebze yemekleri ve diğer yemekler tereyağı veya krema ile zenginleştirilebilir. Milkshake ve yağlı ayran içmek de bol miktarda enerji sağlar.

Tatlılar tercih edildiğinden baharatlı yemekler de tatlandırılmalıdır. Bir dilim peynirli ekmeğe bal veya reçel ile sürülebilir, salata veya domates soslarına bal veya şeker ilave edilebilir. Bu artan enerji ihtiyacını karşılamıyorsa, enerji ve besin konsantreleri ile takviye edilebilir. Çok doyurucu oldukları için, yemeklerden önce veya yemekle birlikte değil, öğün aralarında içilmeleri gerekir. Demans hastalarını yeme ve içmeye ikna etme girişimleri pek umut verici değildir.
Aksine şöyle ifadeler yardımcı olabilir: “Hmm… Çok lezzetli’’, “Muhteşem olmuş; denemek ister misin?’’ diyerek ağzınızı şapırdatarak karşı tarafın yeme ilgisini arttırabilirsiniz.

Renkli camlar içmeyi teşvik eder
Hastanızın içmesine özellikle dikkat edilmelidir. Gün boyunca en az 1,5 litre sıvı gerekir. İdeal olarak 2-2,5 litredir. Mineral ve musluk suyu sıvı alımı için en iyisidir, ancak çoğu demans hastası için bir tadı yoktur. Öte yandan, şeftali nektarı veya üzüm suyu gibi tatlı meyve suları veya nektarlar genellikle sevilerek içilir ve sıvı alımına katkıda bulunabilir. Eğer demans hastanız diyabet hastası ise bu tür meyve suları, su ile inceltilebilir. Hafif şekerli bitki ve meyve çayları da idealdir.

Tüm öğünlerde ve öğün aralarında sıvı tüketimine dikkat edilmelidir. Dolu bardaklar yaşlıların çoğunlukla bulunduğu veya sıklıkla geçtiği yerlerde hatırlatma görevi görür. Renksiz bardaklar veya kupalar iyi tanınmadığından, parlak renklerde ki bardaklar ve renkli içecekler seçilmelidir. Çay saati, ikindi kahvesi veya ‘‘Şerefe! ’’gibi sözler içme ritüeli oluşturulur ve içmeyi teşvik eder. Şişe açacağı veya bardağa dökülen su sesi de hastayı içmeye davet edebilir.
Yemek tanıdık olmalı
Demans hastaları için, tanıdık ve istenen/sevilen yemekler sağlıklı yiyeceklerden daha önemlidir. Birçok yaşlı bilinmeyeni ve yeniyi reddeder ve çocukluğundan beri bildikleri yiyecekleri tercih eder. Çoğu yaşlılar patates veya makarna yerine bulgur veya pirinç yemeyi tercih ediyorlar. Kolay yemekler, güveçler ve çorbalar da zor ve gösterişli bir menüden daha değerlidir. Bazı yemekler veya yiyecekler hoş olmayan savaş anılarını, açlık zamanlarını veya kişisel deneyimleri uyandırdığı içinde reddedilir. Öte yandan, sevilen, tanıdık yemekler ve ritüeller ile demans hastalarını kendilerini evlerinde hissetmelerini, güvenliliğini ve oryantasyonunu sağlayabilirsiniz.

Mümkün olduğunca demans hastası, alışveriş sırasında, hazırlık ve pişirme sırasında menü planına dahil edilmelidir. Çünkü yemeği birlikte planlamak, yiyecekleri seçmek, yıkamak, temizlemek, kesmek ve pişirmek, yiyecek kokuları, bulaşıkların ve çatal bıçakların şakırtıları kişide yemek arzusunu uyandırır.
Yeme ve içme biyografisi
Yemeklerin etrafında hangi yemek, içecek ve alışkanlıkların olumlu duygular uyandırdığını bulmak için demanslı kişilerin yeme ve içme biyografisinin oluşturması yararlı olur. Burada yaşlı aile ferdinize geçmişte neyin tadının iyi olduğunu, hangi yiyeceklerin hangi nedenle yenilmediğini ve yemeklerin iş günleri, pazar günleri ve özel günlerde neden farklı olduğu sorulur. Eğer hastanız bu konuları tanımlamayacak derecede ise büyük aile fertlerinize sorup bilgi edinebilirsiniz (örn. hala, amca, dayı, büyük teyze vs.).
Çoğu zaman, yemekten ve içmekten zevk almaya yardımcı olan sevdikleri küçük şeylerdir. Örneğin tatlının yanındaki kahve, geleneksel pazar günleri yapılan balık veya et yemekleri, bir masa duası… Yemek planlaması yapılırken bu dikkate alınırsa, hasta için çoğu zaman iştah açıcı olur ve yemek yemekten tekrardan zevk alırlar.
“Fingerfood’’: yürüyerek yemek

Sabit yemek saatleri, aynı oturma yeri, rahat bir atmosfer veya demans hastalığından dolayı değişen tavırları ve masa davranışlarını kabul eden bir masa topluluğu hastanızı yemeye teşvik eder. Artık çatal bıçak kullanımının anlamı kaybolursa, çözüm olarak hastanıza elle yenilebilen “Fingerfood’’ sunmanız gerekir. Bu yiyecek olarak, parmaklarla kavranabilen ve bir veya iki ısırıkla yenebilen küçük atıştırmalıklar sunulmasıdır. Küçük patates veya patates dilimleri, kroketler, pirzola, parmak havuç, karnabahar parçacıkları, meyve veya sandviç parçaları buna uygundur.

İç huzursuzluk nedeniyle, birçok insan yemek masasında uzun süre oturamaz. Hareket etme dürtüsü yüksek olan insanlar için "yürüyerek yemek" idealdir. Hastanız yemek saatleri dışında evin içerisinde hazırladığınız "atıştırmalık büfeden" kolayca hazırlanan kanepeler, meyve parçaları ve içeceklerden alabilir.